Zakazany nie jest sam mech dębowy, lecz dwie zawarte w nim cząsteczki: atranol i chloratranol. Należą one do najsilniejszych alergenów kontaktowych w kosmetyce, dlatego Unia Europejska wycofała je na mocy rozporządzenia z 2017 roku. Producenci używają dziś oczyszczonych ekstraktów, w których obu substancji prawie nie ma. Wyraźnie zmieniło to zapachy.
Mech dębowy nie jest mchem
To porost Evernia prunastri, który rośnie na korze dębów. Zbiera się go głównie na Bałkanach i w Europie Środkowej, a następnie przetwarza na absolut.
Pachnie jak las po deszczu: wilgotna ziemia, kora, sucha goryczka i nuta atramentu. W perfumiarstwie utrwala bazę i nadaje zapachowi głębię, której syntetyczne składniki długo nie potrafiły naśladować.
Cała rodzina zapachów opiera się na nim
Szypr powstał w 1917 roku, gdy François Coty zbudował zapach na trio bergamotka, labdanum i mech dębowy. Na tym szkielecie oparto dziesiątki klasyków.
Guerlain Mitsouko, Miss Dior czy Aromatics Elixir to zapachy szyprowe. Bez mchu ta struktura się rozpada, brakuje jej dolnej, gorzkiej warstwy.
Co wydarzyło się między 2017 a 2021 rokiem
Komitet naukowy Komisji Europejskiej uznał atranol i chloratranol za wyjątkowo silne alergeny. Następnie wydano rozporządzenie, które zakazało wprowadzania zawierających je produktów do obrotu od sierpnia 2019 roku, a ich sprzedaży od sierpnia 2021 roku.
Marki miały dwie możliwości. Albo przejść na oczyszczony ekstrakt, albo całkowicie zastąpić mech. Większość zrobiła jedno i drugie, a przy okazji zmieniła również resztę receptury.
Jak rozpoznać to po zapachu
Nowe wersje szyprów są czystsze, jaśniejsze i mniej gorzkie. Zniknęła ta brudna, ziemista warstwa, która sprawiała, że starszy zapach był ciężki.
Kto pamięta zapach z lat dziewięćdziesiątych, zwykle powie, że nowa wersja jest słabsza. W rzeczywistości nie jest słabsza, po prostu brakuje jej jednej warstwy.
Czym zastępuje się dziś mech
Syntetycznymi cząsteczkami, takimi jak Evernyl czy Veramoss, które pachną suchą korą i atramentem. Uzupełnia się je paczulą, wetywerią i innymi ziemistymi surowcami.
Rezultat jest zbliżony, ale nie identyczny. Oryginalny absolut zawiera jednocześnie dziesiątki składników, podczas gdy syntetyczny zamiennik zastępuje jeden lub dwa.
To nie tylko mech
W ten sam sposób zniknął Lyral, syntetyczny alergen o konwaliowym zapachu, a w 2022 roku także lilial. Ograniczenia dotyczą również kumaryny, smoły brzozowej i piżm nitrowych.
Aktualną listę standardów prowadzi IFRA, a ramy prawne określa rozporządzenie kosmetyczne UE nr 1223/2009 dostępne w portalu EUR-Lex. Dyskusje na temat konkretnych reformulacji znajdziesz na Basenotes.
Często zadawane pytania
Czy mech dębowy jest zakazany w UE?
Nie. Zakazane są atranol i chloratranol. Oczyszczonego ekstraktu można używać w ograniczonych ilościach.
Czy stara butelka z bazaru jest niebezpieczna?
Dla większości osób nie. Ryzyko dotyczy osób z alergią kontaktową. Pierwsze użycie wypróbuj na małej powierzchni skóry.
Jak sprawdzić, czy mój zapach został zreformulowany?
Porównaj kod partii z rokiem produkcji i przeczytaj dyskusje na Basenotes. Zmiany dotyczą głównie zapachów starszych niż piętnaście lat.
Czy istnieją dziś jeszcze porządne szypry?
Tak. Marki niszowe budują je na paczuli i syntetycznych zamiennikach, a rezultat bywa zbliżony do oryginału.