Zakaz dotyczy nie całego mączniaka dębowego, lecz dwóch zawartych w nim cząsteczek: atranolu i chloroatranolu. Unia Europejska wycofała je z użycia w latach 2019–2021 jako silne alergeny kontaktowe. Producenci przeszli na oczyszczone ekstrakty, w których obu substancji jest niemal zero, a zapachy szyprowe zauważalnie się zmieniły.
W skrócie
Zakazane substancje: atranol i chloroatranol z mączniaka dębowego (Evernia prunastri)
Podstawa prawna: rozporządzenie UE – zakaz wprowadzania na rynek od sierpnia 2019 roku, zakaz sprzedaży od sierpnia 2021 roku
Powód zakazu: jedne z najsilniejszych alergenów kontaktowych w kosmetyce
Dotyczy m.in.: klasyków szyprowych – Mitsouko, Miss Dior, Aromatics Elixir
Dzisiejsze zamienniki: Evernyl, Veramoss, paczula, wetiwer
Mączniak dębowy to porost, nie mech
To porost Evernia prunastri, który rośnie na korze dębów, głównie na Bałkanach i w Europie Środkowej. Przerabia się go na absolut o zapachu wilgotnej ziemi, kory i atramentu, z wyraźną suchą, gorzką nutą.
W perfumerii tworzył bazę kompozycji i nadawał jej głębię, której syntetyki długo nie potrafiły w pełni odtworzyć.
Na nim zbudowano całą rodzinę szyprów
Rodzina szyprów powstała w 1917 roku, gdy François Coty oparł zapach na trio: bergamotka, labdanum i mączniak dębowy. Na tym szkielecie powstały potem dziesiątki klasyków.
Guerlain Mitsouko, Miss Dior czy Aromatics Elixir to przykłady szyprów. Bez mączniaka ta struktura traci dolną, gorzką warstwę.
Co zmieniło się między 2017 a 2021 rokiem
Komitet naukowy Komisji Europejskiej uznał atranol i chloroatranol za silne alergeny kontaktowe. Rozporządzenie zakazało wprowadzania takich produktów na rynek od sierpnia 2019 roku i ich sprzedaży od sierpnia 2021 roku.
Marki miały do wyboru oczyszczony ekstrakt albo całkowite zastąpienie mączniaka. Większość zrobiła oba kroki i przy tej okazji przepisała też resztę receptury.
Jak to wyczuć w zapachu
Nowsze wersje szyprów są czystsze i jaśniejsze, z mniejszą ilością gorzkich tonów. Zniknęła ziemista warstwa, która sprawiała, że starsze wersje były ciężkie.
Osoby, które znają zapach z lat dziewięćdziesiątych, często oceniają nową wersję jako słabszą. W rzeczywistości brakuje jej jednej konkretnej warstwy, a nie całej intensywności.
Czym dziś zastępuje się mączniak dębowy
Syntetycznymi cząsteczkami, takimi jak Evernyl czy Veramoss, o zapachu suchej kory i atramentu, uzupełnianymi paczulą i wetiwerem.
Efekt bywa zbliżony, ale nie identyczny. Oryginalny absolut zawierał dziesiątki składników naraz, a syntetyk zastępuje zwykle jeden lub dwa.
Nie tylko mączniak dębowy
Podobny los spotkał Lyral, syntetyczny alergen o zapachu konwalii, a w 2022 roku lilial. Ograniczenia obejmują też kumarynę, dziegieć brzozowy i piżma nitrowe.
Aktualną listę standardów prowadzi IFRA, ramy prawne znajdziesz w rozporządzeniu kosmetycznym UE nr 1223/2009 na EUR-Lex. Konkretne przykłady reformulacji opisują użytkownicy na Basenotes.
Kto chce poczuć, jak brzmi dzisiejszy styl szyprowy, może zacząć od przeglądu zapachów niszowych – tam trafiają marki, które wciąż stawiają na surowce naturalne.
Często zadawane pytania
Czy mączniak dębowy jest w UE zakazany?
Nie jest. Zakazane są dwie konkretne substancje: atranol i chloroatranol. Oczyszczony ekstrakt, w którym praktycznie ich nie ma, wolno stosować w ograniczonej ilości.
Czy stary flakon z bazaru jest niebezpieczny?
Dla większości osób nie. Ryzyko dotyczy głównie osób z alergią kontaktową. Przy pierwszym użyciu warto przetestować niewielką ilość na skórze.
Jak sprawdzić, czy mój zapach przeszedł reformulację?
Porównaj kod partii z rokiem produkcji i poszukaj dyskusji na Basenotes. Zmiany dotyczą głównie zapachów starszych niż piętnaście lat.
Czy dziś istnieją jeszcze prawdziwe szypry?
Tak. Marki niszowe budują je na paczuli i syntetycznych zamiennikach mączniaka dębowego, a efekt bywa zbliżony do oryginału.